اقسام مرض بدان‌كه مرض هيأتى است بدنى مضاد صحت و اين يا مفرد بود يا مركب از مفردات . و مفرد اگر عروض آن اولا به اعضاى مفرده يعنى مشابه الاجزاء است از آنچه در باب اول تعداد كرديم ، آن امراض را سوء المزاج گويند و اصناف ثمانيه او هم در باب اول مبين گشت . و اگر عروض آن اولا به اعضاى مركبه است ، مطلقا آن را مرض تركيب دانند و اگر عروض به هريكى ممكن است اولا آن را مرض تفرق الاتصال خوانند . و مرض تركيب : يا به تغير هيأت و صورت تخطيطى بود مثل ترتيل سر ؛ و يا به تغيير مقدار بود به حسب عظم و صغر ؛ و يا به تغيير عدد بود مثل شش انگشتى ؛ و يا به تغيير وضع و محل آن بود نسبت با عضو مجاور آن مثل عضو از جايى بيرون رفته . و مرض مركب از مفردات چنان بود كه بعد از اجتماع هيأت و جدايى حاصل آمده باشد كه يك اسم بر آن اطلاق توان كرد همچو سل كه مركب است از قرحه شش و حمى دق . و اگرنه چنين باشد آن را امراض مجتمعه دانند و اصناف و انواع اين اجناس در تفصيل امراض واضح گردد ان شاء اللّه تعالى . ليكن در معالجات امراض از اقسام مرض تركيب غير از آنچه در وضع متغير باشد بدان تعرض نمىشود و اللّه اعلم . امتلاءات منذر بالمرض بدان‌كه امتلاء زيادتى در اخلاط و ارواح را گويند و اين : يا به حسب زيادتى در كميت بود فقط ، و آن را امتلاء اوعيه نامند ؛ و يا به حسب رداءت كيفيت بود فقط ، چنانچه قبول